“Τι θέλετε να συζητήσουμε;”
Αυτή ήταν η πρώτη ερώτηση που έκανε, αμέσως μετά τις συστάσεις, ο ενενήντα ενός ετών David Luterman, προς τη μικρή ομάδα λογοθεραπευτών που συμμετείχαν στο εργαστήριο που διοργάνωσε την πρωτομαγιά του 2026. Είχα τη μεγάλη χαρά και τιμή να προσκληθώ να είμαι κι εγώ μέλος αυτής της ομάδας και να λάβω μέρος σε αυτή τη μοναδική εμπειρία.
Για όσους δεν γνωρίζουν, ο Δρ. David Luterman είναι ομότιμος καθηγητής στο Emerson College της Βοστώνης και πρώην διευθυντής του Thayer Lindsey Family Centered Nursery for Hearing Impaired Children. Έχει αφιερώσει την επαγγελματική του σταδιοδρομία στην κατανόηση των ψυχολογικών επιπτώσεων των διαταραχών επικοινωνίας, με στόχο να ενθαρρύνει τους λογοθεραπευτές να ενσωματώνουν στρατηγικές συμβουλευτικής στην κλινική πράξη. Έχει αναπτύξει ένα μοντέλο συμβουλευτικής που συμπεριλαμβάνει τους γονείς και επιτρέπει την ανταλλαγή τόσο πληροφοριών όσο και συναισθημάτων.
Γνώριζα το έργο του David Luterman από τα DVD που διαθέτει το Stuttering Foundation, τα webinars που έχω παρακολουθήσει και τα βιβλία του. Το εργαστήριο όμως που παρακολούθησα τον Μάιο ήταν μια μοναδική εμπειρία και στάθηκε η αφορμή να γράψω αυτό το κείμενο. Σκοπός μου είναι να μοιραστώ μαζί σας κάποιες απ’ τις απόψεις του σε ένδειξη ευγνωμοσύνης και σεβασμού προς τον ίδιο και το έργο του.
Ο ήχος της σιωπής
“…Η ενεργητική ακρόαση είναι θεραπευτική τεχνική. Η σιωπή δεν είναι, προκύπτει ως φυσική συνέπεια του ότι βρίσκομαι σε στάση ενεργητικής ακρόασης. Όταν ακούω, το κάνω χωρίς να προβάλλω τον εαυτό μου και χωρίς κάποια προκαθορισμένη ατζέντα. Περιμένω τον θεραπευόμενο ή την ομάδα θεραπείας να πάρει πρωτοβουλία. Ο λόγος τούς ανήκει κυριολεκτικά, και εγώ περιμένω και ακούω. Κρατώ αυτή τη στάση, επειδή θεωρώ τον εαυτό μου υπεύθυνο έναντι του θεραπευόμενου και όχι υπεύθυνο για τον θεραπευόμενο. Όταν αισθάνομαι υπεύθυνος για τον θεραπευόμενο, τείνω να θέλω να προκαλέσω εξελίξεις και να διασφαλίσω ότι αλλάζει. Όταν, όμως, είμαι υπεύθυνος απέναντί του, συμμετέχω σε μια συνεργατική σχέση που προϋποθέτει την ενεργό συμμετοχή του ίδιου. Επομένως, μπορώ να περιμένω την ομάδα ή τον θεραπευόμενο να μου πουν τι επιθυμούν. Και αν επιλέξουν να μη μιλήσουν και ακολουθήσει σιωπή, αυτό είναι απολύτως αποδεκτό. Μία από τις συνέπειες του ότι ακούω αντί να ελέγχω την αλληλεπίδραση, είναι ότι δίνω στον θεραπευόμενο τη δυνατότητα να έχει ενεργό ρόλο και πρωτοβουλία στη θεραπευτική διαδικασία…”.
Η “εσωτερική έδρα ελέγχου”
“…Στόχος της συμβουλευτικής, ως αναπόσπαστου μέρους της θεραπευτικής διαδικασίας, είναι η ενίσχυση της αυτενέργειας (agency) του ατόμου. Άλλοι όροι που αποδίδουν την έννοια της αυτενέργειας είναι: «προσωπική δύναμη», «εσωτερική έδρα ελέγχου», «ανάληψη προσωπικής ευθύνης» και «ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλιών». Η καλλιέργεια της αυτενέργειας (agency) πρέπει να αποτελεί τον βασικό στόχο τόσο της εκπαίδευσης των θεραπευτών όσο και της θεραπευτικής μας πρακτικής. Οφείλουμε να διευκολύνουμε την ανάπτυξη ανεξάρτητων επαγγελματιών και θεραπευομένων, οι οποίοι δεν θα εξαρτώνται από εμάς, θα είναι αυτόνομοι…”.
H Τεχνητή Νοημοσύνη
“…Πολλά έχουν αλλάξει στην ακαδημαϊκή κοινότητα από τότε που συνταξιοδοτήθηκα. Η επίδραση της τεχνολογίας, και ιδιαίτερα της τεχνητής νοημοσύνης, μετασχηματίζει τόσες πολλές πτυχές της εκπαίδευσης και της άσκησης του επαγγέλματος του λογοθεραπευτή, με τρόπους που ακόμη δεν μπορούμε να προβλέψουμε πλήρως. Ωστόσο, η ανθρώπινη διάσταση της εξίσωσης δεν έχει αλλάξει και πιστεύω ότι δεν θα αλλάξει ποτέ. Οι άνθρωποι έχουμε βαθιά ανάγκη για σύνδεση, για αίσθηση κοινότητας και για να μας ακούει κάποιος πραγματικά. Δεν πιστεύω ότι αυτή η ανάγκη θα εκλείψει ποτέ. Αντίθετα, όσο η τεχνολογία καταλαμβάνει ολοένα και περισσότερο χώρο στον επαγγελματικό μας τομέα, τόσο περισσότερο θα εντείνεται η επιθυμία μας για ουσιαστική ανθρώπινη σύνδεση. Όταν διδάσκω, ζητώ από τους φοιτητές να αφήνουν στην άκρη τα κινητά τηλέφωνα και τους υπολογιστές τους. Θέλω το μάθημα να αποτελεί μια αυθεντική συνάντηση ανθρώπου με άνθρωπο, όπου οι ευαλωτότητες μπορούν να εκφραστούν μέσα σε ένα ασφαλές περιβάλλον και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για προσωπική ανάπτυξη. Αυτή είναι η ουσία της θεραπευτικής διαδικασίας…”.
Σε ένα από τα βιντεοσκοπημένα σεμινάριά του ο David Luterman λέει ότι είναι σίγουρος ότι κάνει καλά τη δουλειά του όταν οι γονείς φεύγουν από το γραφείο του και λένε “ε, δε μας είπε και τίποτα καινούριο, τα ξέραμε αυτά”. Συντάσσομαι απολύτως με αυτή την άποψη. Η μετάβαση από τον “ειδήμονα θεραπευτή” στον “ειδήμονα γονιό” διασφαλίζει ότι το παιδί, οι γονείς του ή ο θεραπευόμενος γίνεται ο ίδιος φορέας της αλλαγής και αυτονομείται. Οι πελάτες μας ξέρουν καλύτερα από εμάς. Διαθέτουν δυνάμεις και πόρους που τους έχουν βοηθήσει πολλές φορές να διαχειριστούν με επιτυχία τα θέματα που τους αφορούν πολύ πριν αναζητήσουν τη δική μας βοήθεια.
Ωστόσο, στο ιατροκεντρικό θεραπευτικό μοντέλο που επικρατεί στην Ελλάδα, ο θεραπευτής έχοντας τις λύσεις ή εφαρμόζοντας τις λύσεις που προτείνει ο γιατρός, “κάνει αυτό που εκείνος ξέρει καλύτερα” πάνω σε αυτόν “που δεν ξέρει” για να “θεραπεύσει” τα συμπτώματα. Δίνει οδηγίες στους γονείς για να τις ακολουθήσουν, αξιολογώντας το αποτέλεσμα στην επόμενη συνεδρία, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο σε μια κατάσταση εξάρτησης, αποδυνάμωσης και μαθημένης αβοηθησίας (learned helplessness).
Ο David Luterman προτείνει ένα άλλο είδος θεραπευτικής σχέσης. Μια αλλαγή τρόπου σκέψης και κλινικής στάσης. Αλλαγή δύσκολη γιατί προσκρούει σε στερεότυπα και καλά εδραιωμένες πρακτικές αλλά και εφικτή αφού περνά από την απόφαση (agency) του λογοθεραπευτή να αναλάβει την προσωπική ευθύνη να την υιοθετήσει. Στα ενενήντα ένα του χρόνια ο David Luterman συνεχίζει σταθερά να υποστηρίζει αυτή την αλλαγή και να αποτελεί το ζωντανό παράδειγμά της.